اگر قصد تنظیم قرارداد سهامداران، ورود شریک جدید، جذب سرمایه‌گذار یا طراحی روابط حقوقی میان شرکا را دارید، آگاهی از اصل آزادی قراردادی نخستین گام برای تنظیم یک قرارداد کارآمد است. گروه وکلای دکتر فرشید عارفی با تکیه بر تجربه در حوزه حقوق شرکت‌های تجاری و پژوهش‌های تخصصی در زمینه قراردادهای سهامداران، آماده ارائه مشاوره و تنظیم قراردادهایی است که متناسب با نیازهای واقعی هر شرکت طراحی شوند.

مقدمه: یکی از مهم‌ترین مزایای حقوق قراردادها، اصل آزادی قراردادی است. این اصل به اشخاص اجازه می‌دهد تا درباره نحوه همکاری، حقوق، تعهدات و روابط مالی خود، توافق‌هایی متناسب با نیازهایشان تنظیم کنند. در شرکت‌های تجاری نیز سهامداران معمولاً تلاش می‌کنند بسیاری از مسائل مهم میان خود را از طریق قرارداد سامان دهند؛ اما این پرسش مطرح می‌شود که آیا این آزادی، نامحدود است؟

مسئله: در عمل، برخی تصور می‌کنند چون قرارداد با رضایت همه سهامداران تنظیم شده است، می‌توان هر شرطی را در آن گنجاند. در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که در شرکت‌های تجاری، سهامداران تقریباً هیچ اختیاری برای توافق‌های اختصاصی ندارند. واقعیت این است که هیچ‌یک از این دو برداشت، تصویر دقیقی از اصل آزادی قراردادی ارائه نمی‌دهد. حقوق ایران، اصل را بر آزادی اشخاص در انعقاد قراردادها قرار داده است. بر این اساس، اشخاص می‌توانند درباره بسیاری از موضوعات، توافق‌های خصوصی خود را تنظیم کنند و روابط حقوقی خود را مطابق نیازهایشان شکل دهند.

در فضای شرکت‌های تجاری نیز این اصل، امکان طراحی توافق‌هایی متناسب با ویژگی‌های هر کسب‌وکار را فراهم می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های خانوادگی، استارتاپ‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سهامی خاص، علاوه بر اسناد رسمی شرکت، از قراردادهای اختصاصی میان سهامداران نیز استفاده می‌کنند. این قراردادها می‌توانند موضوعاتی مانند شیوه همکاری، نحوه تأمین سرمایه، انتقال سهام، سیاست‌های مدیریتی، سازوکار خروج از شرکت، حفظ محرمانگی اطلاعات یا روش حل اختلافات را پوشش دهند.

چرا این اصل اهمیت دارد؟ اصولا شرکت ها شرایط کاملاً یکسانی ندارند. تعداد شرکا، میزان سرمایه‌گذاری، اهداف تجاری، ساختار مدیریتی و برنامه‌های توسعه هر شرکت با شرکت دیگر متفاوت است. به همین دلیل، قانون نمی‌تواند برای همه شرکت‌ها یک نسخه واحد ارائه کند. اصل آزادی قراردادی این امکان را فراهم می‌کند که سهامداران، متناسب با شرایط خاص شرکت خود، درباره بسیاری از مسائل مهم به توافق برسند و روابط آینده خود را شفاف‌تر و منظم‌تر مدیریت کنند.

جمع‌بندی: اصل آزادی قراردادی یکی از مهم‌ترین ابزارهای تنظیم روابط میان سهامداران است و به آن‌ها اجازه می‌دهد درباره بسیاری از موضوعات مورد نیاز شرکت، توافق‌های اختصاصی منعقد کنند. البته همانند هر اصل حقوقی، این آزادی نیز دارای چارچوب‌ها و محدودیت‌هایی است که شناخت آن‌ها برای تنظیم قراردادهای حرفه‌ای ضروری است. در مقاله بعدی بررسی خواهیم کرد که مرز میان توافق خصوصی سهامداران و ساختار حقوقی شرکت کجاست و این دو در چه نقطه‌ای با یکدیگر تلاقی پیدا می‌کنند.